Kedilerde Üreter Stenti ve SUB Sistemi Nedir, Hangi Hastalarda Kullanılır?

Kedilerde Üreter Stenti ve SUB Sistemi
Kısa cevap: Üreter stenti ve SUB sistemi, kedilerde tıkanmış üreteri aşarak idrarın böbrekten mesaneye yeniden akmasını sağlayan iki farklı cihazdır.
Stent üreterin içine yerleştirilir ve doğal yolu destekler. SUB ise üreteri tamamen devre dışı bırakır ve idrarı deri altındaki bir sistem üzerinden mesaneye taşır.
Hangisinin seçileceği taşın yerine, üreterin yapısına, böbreğin durumuna ve kedinin genel sağlığına göre belirlenir.
Üreter taşı olan her kedi aynı şekilde tedavi edilmez. Kısa süreli medikal tedaviyle açılmayan bir tıkanıklıkta amaç, böbrek üzerindeki basıncı bir an önce kaldırmak ve kalan böbrek fonksiyonunu korumaktır.
Üreter taşının neden bu kadar önemli olduğunu, belirtilerini ve tanı sürecini merak ediyorsanız önce Kedilerde Üreter Taşı yazımızı okumanızı öneririz.
Neden bir cihaza ihtiyaç duyulur?
Kedilerdeki üreter taşlarının büyük çoğunluğu kalsiyum oksalat yapısındadır ve mama ya da ilaçla eritilemez. Kedi üreteri de son derece dar olduğu için taşın kendiliğinden mesaneye düşme ihtimali düşüktür. Böbrek bu sırada idrar üretmeye devam eder; idrar dışarı çıkamadıkça böbreğin içindeki basınç artar ve doku kalıcı olarak hasar görmeye başlar.
Geçmişte tek seçenek, üreteri açıp taşı çıkarmak ya da böbreği tamamen almaktı. Ancak kedi üreteri o kadar incedir ki bu ameliyatlar teknik olarak zordur ve ameliyat sonrasında idrar kaçağı veya üreter daralması gibi sorunlar sık görülür. Böbreğin alınması ise taş oluşturma eğilimi olan bir kedide riskli bir tercihtir; çünkü ileride diğer böbrek de tıkanabilir.
Stent ve SUB, bu sorunlara çözüm olarak geliştirildi. İkisinin de ortak mantığı şudur: Taşı çıkarmaya uğraşmak yerine idrara yeni bir geçiş yolu açmak. Taş çoğu zaman yerinde kalır, ama artık böbreği tıkamaz.
Üreter stenti nedir, nasıl çalışır?
Üreter stenti, böbrek pelvisinden mesaneye kadar uzanan, ince, esnek ve üzerinde küçük delikler bulunan bir tüptür. Kedilerde genellikle "çift pigtail" adı verilen tipte stent kullanılır. Stentin iki ucu domuz kuyruğu gibi kıvrılır; bir ucu böbreğin içinde, diğer ucu mesanenin içinde kalır. Bu kıvrımlar stentin yerinden kaymasını önler.
Stent yerleştirildiğinde idrar hem tüpün içinden hem de tüpün etrafından akarak mesaneye ulaşır. Zamanla stentin çevresindeki üreter de genişleyebilir ve bu da bazı küçük taşların mesaneye ilerlemesini kolaylaştırabilir.
Nasıl yerleştirilir?
Köpeklerde stentler çoğu zaman mesaneden yukarı doğru, endoskopla ve ameliyat yapmadan yerleştirilebilir. Kedilerde ise üreter çok dar olduğu için bu yöntem nadiren mümkündür. Bu yüzden kedilerde stent genellikle cerrahi olarak, karın boşluğu açılarak ve floroskopi gibi görüntüleme desteğiyle yerleştirilir.
Avantajları
- İdrarın doğal yolu, yani üreter korunur.
- Vücudun dışından erişilen bir parça yoktur; düzenli yıkama gerektirmez.
- Uygun hastalarda yerleştirme başarısı yüksektir. Bu konudaki önemli bir çalışmada, 69 kedide stent yerleştirmenin obstrükte üreterlerin büyük çoğunluğunda başarılı olduğu bildirilmiştir.
Dezavantajları
- Kedinin üreteri stentin geçemeyeceği kadar darsa veya üreterde daralma (striktür) varsa stent yerleştirilemeyebilir.
- Mesanenin içinde kalan stent ucu bazı kedilerde sık idrara çıkma, ıkınma ve idrarda kan gibi sistit benzeri şikayetlere yol açabilir. Yayınlarda bu şikayetin kedilerin yaklaşık üçte birine varan bir kısmında görüldüğü bildirilmektedir.
- Stent zamanla mineral birikimiyle tıkanabilir, yer değiştirebilir veya enfeksiyon gelişebilir. Bu durumlarda stentin değiştirilmesi gerekebilir; çalışmalarda stentli kedilerin yaklaşık dörtte birinde değişim ihtiyacı bildirilmiştir.
Sistit benzeri belirtiler hakkında daha fazla bilgi için Kedilerde Sistit yazımıza göz atabilirsiniz.
SUB sistemi nedir, nasıl çalışır?
SUB, İngilizce "Subcutaneous Ureteral Bypass" ifadesinin kısaltmasıdır ve Türkçede subkutan üreteral bypass, yani deri altı üreter baypası anlamına gelir. Adından da anlaşılacağı gibi, bu sistem tıkalı üreteri hiç kullanmaz; onun yerine idrarı yapay bir yoldan mesaneye taşır.
SUB sistemi üç ana parçadan oluşur:
- Böbrek kateteri (nefrostomi kateteri): Böbrek pelvisine yerleştirilen ve ucu kıvrılarak kilitlenen ince bir tüptür. Böbrekte biriken idrarı toplar.
- Mesane kateteri (sistostomi kateteri): Mesaneye yerleştirilir ve özel bir kılıfla mesane duvarına sabitlenir.
- Port: İki kateteri birbirine bağlayan, karın duvarının hemen dışında, deri altına yerleştirilen küçük bir haznedir. Dışarıdan görünmez, ancak elle hissedilebilir. Veteriner hekim, sistemi kontrol etmek ve yıkamak için bu porta özel bir iğneyle ulaşır.
İdrar böbrekten kateter aracılığıyla porta, oradan da mesane kateterine ve mesaneye akar. İki taraflı tıkanıklığı olan kedilerde, iki böbreği tek bir porta bağlayan üç yollu bir port kullanılabilir.
Neden yaygınlaştı?
SUB başlangıçta stent yerleştirilemeyen kediler için bir "kurtarma" yöntemi olarak geliştirildi. Ancak zamanla elde edilen veriler, SUB'ın kedilerde birçok üreter tıkanıklığında stentle benzer ya da daha iyi uzun dönem sonuçlar verebildiğini gösterdi. Özellikle stentlerde sık görülen ıkınma ve sık idrara çıkma şikayetlerinin SUB'da daha az görüldüğü bildirilmektedir. Bu nedenle bugün birçok merkez, kedilerde üreter tıkanıklığında SUB'ı ilk tercih olarak kullanmaktadır.
Avantajları
- Üreterin durumundan bağımsız çalışır. Çok sayıda taş, daralma veya çok dar üreter onu engellemez.
- Tıkanıklığın yeri ne olursa olsun uygulanabilir.
- Port sayesinde sistemin açık olup olmadığı kontrol edilebilir, idrar örneği alınabilir ve sistem yıkanabilir.
- Uzun dönemde alt idrar yolu şikayetleri stente göre daha az görülür.
Dezavantajları
- Ömür boyu düzenli kontrol ve yıkama gerektirir. Bu, hasta sahibinin uzun vadeli bir sorumluluk üstlenmesi demektir.
- Sistem kan pıhtısı, döküntü veya mineral birikimiyle tıkanabilir.
- Vücutta kalıcı bir yabancı cisim bulunduğu için idrar yolu enfeksiyonu riski vardır ve enfeksiyon bazen tedavisi zor bir hal alabilir.
Üreter stenti ve SUB karşılaştırması
| Özellik | Üreter stenti | SUB sistemi |
|---|---|---|
| İdrarın yolu | Doğal üreter içinden | Üreter devre dışı; deri altı kateter ve port üzerinden |
| Üreter daralması veya çok sayıda taş | Yerleştirmeyi zorlaştırabilir veya imkansız kılabilir | Genellikle engel oluşturmaz |
| Uzun dönem ıkınma, sık idrar | Daha sık görülür | Daha az görülür |
| Düzenli yıkama | Gerekmez | Gerekir, genellikle 3–6 ayda bir |
| Sistemi dışarıdan kontrol etme | Mümkün değil; ultrason ve röntgenle değerlendirilir | Port üzerinden mümkün |
| En sık uzun dönem sorunlar | Sistit benzeri belirtiler, tıkanma, yer değiştirme | Mineral birikimiyle tıkanma, enfeksiyon |
Hangi kedide hangisi düşünülür?
Bu sorunun herkes için geçerli tek bir cevabı yoktur. Karar verirken veteriner hekim şu faktörleri birlikte değerlendirir:
- Taşın yeri ve sayısı: Tek ve uygun konumdaki bir taşta stent iyi bir seçenek olabilir. Çok sayıda taş veya böbreğe çok yakın bir tıkanıklık SUB'ı öne çıkarabilir.
- Üreterin yapısı: Üreterde daralma, yırtık veya ileri derecede iltihap varsa stent yerleştirmek zor olabilir.
- Böbrek fonksiyonu: Böbreğin ne kadar fonksiyon koruduğu, girişimin aciliyetini ve beklenen faydayı etkiler. Eşlik eden kronik böbrek hastalığı sık görülür ve uzun dönem prognozu belirleyen en önemli faktörlerden biridir.
- Enfeksiyon: Aktif bir idrar yolu enfeksiyonu varsa, işlem öncesinde ve sonrasında tedavi planı buna göre yapılır.
- Kedinin genel durumu: Anestezi riski, eşlik eden kalp hastalığı veya diğer sorunlar değerlendirilir.
- Kedinin mizacı ve takip imkanı: SUB düzenli yıkama gerektirdiği için kedinin bu kontrollere ne kadar uyum sağlayabileceği ve sahibinin düzenli takip yapıp yapamayacağı da karara dahil edilir.
- Deneyim ve donanım: Her iki yöntem de özel ekipman ve deneyim gerektiren işlemlerdir.
Bizim yaklaşımımız şudur: Amaç teknolojiyi kullanmak değil, doğru hastada doğru yöntemi seçmektir. Bazı kedilerde kısa süreli medikal tedavi yeterli olabilir; bazılarında stent, bazılarında SUB daha uygun olabilir.
İşlem öncesi ve sırasında neler olur?
Girişim kararı verilmeden önce kedinin kapsamlı bir şekilde değerlendirilmesi gerekir. Bu değerlendirme genellikle şunları içerir:
- Kan tahlilleri ile böbrek değerleri, elektrolitler ve özellikle potasyum düzeyi
- İdrar tahlili ve idrar kültürü
- Ultrason ve röntgen ile taşların sayısı ve yeri, böbrek pelvisinin genişliği ve diğer böbreğin durumu
- Gerekli görülen durumlarda bilgisayarlı tomografi
- Ağır böbrek yetmezliği tablosundaki kedilerde sıvı ve elektrolit dengesinin düzeltilmesi
İşlem genel anestezi altında yapılır. Böbreğe ve mesaneye ulaşmak için karın boşluğu açılır. Cihazın doğru yerleştirildiği ve idrarın serbestçe aktığı, işlem sırasında görüntüleme ve kontrast madde ile doğrulanır. Ameliyat sonrası kediler genellikle birkaç gün hastanede kalır. Bu sürede böbrek değerleri, idrar miktarı, sıvı dengesi ve ağrı kontrolü yakından izlenir.
Tıkanıklık açıldıktan sonraki ilk günlerde böbrek çok fazla idrar üretebilir. Buna "post-obstrüktif diürez" denir ve sıvı tedavisinin dikkatle ayarlanmasını gerektirir. Böbrek değerlerinin düşüşü de genellikle bu ilk günlerde takip edilir.
Eve döndükten sonra bakım
Taburcu olduktan sonraki ilk haftalar iyileşme açısından önemlidir. Genel olarak şu konulara dikkat edilir:
- Yara bölgesini yalamasını önlemek için koruyucu yaka veya ameliyat kıyafeti kullanılır.
- Atlama ve aşırı hareket, dikişler iyileşene kadar sınırlandırılır.
- Reçete edilen ilaçlar belirtilen süre boyunca eksiksiz verilir.
- Kedinin yeterli su içmesi teşvik edilir; mümkünse yaş mama tercih edilir.
- İlk günlerde idrarda hafif kan görülebilir. Bu durum genellikle kendiliğinden geçer, ancak artıyorsa veteriner hekime bildirilmelidir.
Aşağıdaki durumlarda beklemeden veteriner hekiminizi arayın:
- İştahsızlık, kusma veya belirgin halsizlik
- Kum kabında ıkınma, idrar yapamama veya idrarda belirgin kan
- Port bölgesinde şişlik, kızarıklık, akıntı veya ağrı
- Karın bölgesine dokunulduğunda ağrı tepkisi
- Ateş veya genel durumda hızlı kötüleşme
Bu durumlar gece veya hafta sonu ortaya çıkarsa 7/24 veteriner acil servisimize başvurabilirsiniz.
Uzun dönem takip ve SUB yıkaması
Stent ve SUB "takıldı ve unutuldu" yaklaşımına uygun cihazlar değildir. Her iki yöntemde de uzun vadeli başarının anahtarı düzenli takiptir.
Takip kontrollerinde neler yapılır?
- Ultrason: Böbrek pelvisinin genişliği ölçülür ve cihazın yerinde olup olmadığı kontrol edilir. Pelvisin yeniden genişlemesi, sistemde bir sorun olabileceğinin erken işaretidir.
- Kan tahlilleri: Böbrek değerleri ve gerektiğinde iyonize kalsiyum ölçülür. Yüksek kalsiyum hem yeni taş oluşumu hem de SUB tıkanması ile ilişkilendirilmiştir.
- İdrar tahlili ve kültürü: Kalıcı cihazı olan kedilerde idrar yolu enfeksiyonu bazen hiçbir belirti vermeden seyredebilir. Bu yüzden düzenli kültür önemlidir.
- Röntgen: Gerektiğinde cihazın konumu ve yeni taş oluşumu değerlendirilir.
SUB yıkaması nasıl yapılır?
SUB yıkaması, sistemin açık kalmasını sağlamak için yapılan rutin bir işlemdir. Kedi genellikle hafif sedasyon altına alınır. Deri altındaki porta, cihaza zarar vermeyen özel bir iğneyle girilir. Önce idrar örneği alınır, ardından sistem ultrason eşliğinde steril solüsyonla yıkanır. Bu sırada solüsyonun böbrekten mesaneye serbestçe aktığı ekranda izlenir.
Son yıllarda bazı merkezlerde yıkama sırasında tetrasodyum EDTA içeren özel bir solüsyon kullanılmaktadır. Bu solüsyon mineral birikimini ve bakteri tabakası oluşumunu azaltmaya yardımcı olabilir. 2025'te yayımlanan bir çalışmada, rutin yıkamalarda yalnızca bu solüsyonun kullanıldığı grupta cihazda mineral birikimi oranının, yalnızca serum fizyolojik kullanılan gruba göre daha düşük olduğu bildirilmiştir.
Ne sıklıkla?
Merkezden merkeze farklılık gösterse de yaygın bir takvim şöyledir: Taburcu olmadan önce ilk kontrol, ardından yaklaşık 1. ve 3. aylarda kontrol ve yıkama, sonrasında ise kedinin durumuna göre her 3–6 ayda bir. Kedinizin takvimini veteriner hekiminiz, böbrek değerlerine ve önceki kontrollerin sonuçlarına göre belirler.
Yıkama kontrollerini aksatmamak, cihaz tıkanması gibi sorunların erken fark edilmesini sağlar. Erken fark edilen bir tıkanma, çoğu zaman cihazı değiştirmeden çözülebilir.
Olası komplikasyonlar
Her iki yöntem de geleneksel üreter cerrahisine göre daha iyi sonuçlarla ilişkilendirilmiştir. Yine de her cerrahi girişimde olduğu gibi komplikasyon riski vardır ve bunları önceden bilmek, hasta sahibinin karar sürecinde önemlidir.
Erken dönem
- Anesteziye bağlı riskler
- Kanama
- İdrar kaçağı
- Kateter veya stentin bükülmesi ya da yer değiştirmesi
- Kan pıhtısıyla tıkanma
Geç dönem
- Stentte: Sistit benzeri belirtiler, stentin tıkanması, yer değiştirmesi ve üreter daralması
- SUB'da: Mineral birikimine bağlı tıkanma, kronik idrar yolu enfeksiyonu ve nadiren portun deri yüzeyine çıkması gibi sorunlar
- Her ikisinde: Yeni taş oluşumu ve altta yatan böbrek hastalığının ilerlemesi
Birçok komplikasyon, düzenli takip sayesinde erken dönemde yakalanıp tedavi edilebilir. Bazı durumlarda cihazın değiştirilmesi veya stentten SUB'a geçilmesi gerekebilir.
Hasta sahibine kısa notlar
- Belirtilerin ne zaman başladığını ve ne sıklıkla tekrar ettiğini not edin.
- Mümkünse kusma, dışkı, idrar veya anormal davranışların fotoğrafını ya da videosunu çekin.
- Kedinizde stent veya SUB varsa, farklı bir kliniğe başvurduğunuzda bunu mutlaka belirtin ve varsa ameliyat raporunu yanınızda bulundurun.
- Kontrol ve yıkama tarihlerini takviminize kaydedin.
- Evde insan ilacı veya başka bir hayvana verilmiş veteriner ilacı kullanmayın. Bazı ağrı kesiciler böbrek için ciddi risk taşır.
- Genel durum hızla kötüleşiyorsa hiçbir süre beklemeyin; acil değerlendirme gerekir.
Sık sorulan sorular
SUB sistemi ömür boyu kalır mı?
Çoğu kedide SUB uzun dönem, genellikle ömür boyu yerinde kalır. Bunun için düzenli yıkama ve kontrol gerekir. Sistem tıkanır veya ciddi bir enfeksiyon gelişirse cihazın değiştirilmesi ya da çıkarılması gerekebilir.
SUB olan kedi normal yaşayabilir mi?
Evet, birçok kedi düzgün çalışan bir sistem ve düzenli takiple iyi bir yaşam kalitesine ulaşır. Port deri altında olduğu için dışarıdan görünmez ve kedinin günlük hareketlerini kısıtlamaz. Uzun dönem sonucu en çok etkileyen faktör, böbreklerin işlem öncesindeki durumudur.
Stent mi SUB mı daha iyi?
Vaka bazında karar verilir. SUB, üreterin durumundan bağımsız çalıştığı ve uzun dönemde daha az idrar şikayetine yol açtığı için birçok merkezde kediler için ilk tercihtir. Stent ise doğal idrar yolunu korur ve düzenli yıkama gerektirmez. Taşın yeri, üreterin yapısı ve kedinin genel durumu belirleyicidir.
SUB yıkaması acı verir mi?
Yıkama genellikle hafif sedasyon altında yapılır ve kısa süren bir işlemdir. Porta girmek için kullanılan iğne deri altındaki hazneye ulaşır. Çoğu kedi aynı gün evine döner.
Stent veya SUB takıldıktan sonra taş tekrar oluşur mu?
Cihaz, taş oluşum eğilimini ortadan kaldırmaz; sadece tıkanıklığı aşar. Bu yüzden su tüketimini artırmak, uygun diyet ve kalsiyum düzeylerinin takibi gibi önlemler tedavinin parçasıdır. Mesane taşları hakkında bilgi için Kedilerde Mesane ve İdrar Yolu Taşları yazımızı okuyabilirsiniz.
Kedimde iki taraflı tıkanıklık var, iki ayrı cihaz mı gerekir?
İki taraflı tıkanıklıkta her böbrek için ayrı bir stent ya da her iki böbreği tek bir porta bağlayan iki taraflı bir SUB sistemi kullanılabilir. Hangisinin uygun olduğu, her iki üreterin durumuna göre belirlenir.
Westvet yaklaşımı
Bizim için içerikteki başlık kadar hastanın kendisi önemlidir. Aynı belirtiyle gelen iki hayvana aynı testleri veya aynı tedaviyi otomatik olarak uygulamıyoruz. Üreter tıkanıklığı olan bir kedide önce kapsamlı klinik muayene yapıyor, ardından gerçekten gerekli olan tanısal basamakları planlıyoruz. Stent, SUB veya başka bir yöntem arasında seçim yaparken kedinin anatomisini, böbrek durumunu ve sizin takip imkanlarınızı birlikte değerlendiriyor, kararı sizinle açıkça konuşarak veriyoruz.
Kedinizin üreter tıkanıklığı veya mevcut SUB/stent takibi hakkında görüşmek için bizimle iletişime geçebilirsiniz. Veteriner ameliyatları sayfamızdan cerrahi hizmetlerimiz hakkında da bilgi alabilirsiniz.
Veteriner Hekim Gökhan Toker
Westvet Hayvan Hastanesi
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Aynı belirti farklı hastalıklarda görülebilir; tanı ve tedavi, hastanın muayene bulgularına göre veteriner hekim tarafından planlanmalıdır.
Kaynaklar
- Berent AC, Weisse CW, Todd K, Bagley DH. Technical and clinical outcomes of ureteral stenting in cats with benign ureteral obstruction: 69 cases (2006–2010). J Am Vet Med Assoc. 2014;244(5):559–576.
- Berent AC, Weisse CW, Bagley DH, Lamb K. Use of a subcutaneous ureteral bypass device for treatment of benign ureteral obstruction in cats: 174 ureters in 134 cats (2009–2015). J Am Vet Med Assoc. 2018;253(10):1309–1327.
- Horowitz C, Berent A, Weisse C, et al. Predictors of outcome for cats with ureteral obstructions after interventional management using ureteral stents or a subcutaneous ureteral bypass device. J Feline Med Surg. 2013;15(12):1052–1062.
- Kulendra NJ, Syme H, Benigni L, Halfacree Z. Feline double pigtail ureteric stents for management of ureteric obstruction: short- and long-term follow-up of 26 cats. J Feline Med Surg. 2014;16(12):985–991.
- Wormser C, Clarke DL, Aronson LR. Outcomes of ureteral surgery and ureteral stenting in cats: 117 cases (2006–2014). J Am Vet Med Assoc. 2016;248(5):518–525.
- Long-term outcomes after prophylactic infusion of 2% tetrasodium ethylenediaminetetraacetic acid in 95 subcutaneous ureteral bypass devices in 66 cats with benign ureteral obstructions. J Vet Intern Med. 2025. doi:10.1111/jvim.70006
