Kedilerde HCM: Hiçbir Belirti Vermeden İlerleyebilen Kalp Hastalığı

Kedilerde HCM
Kısa cevap: HCM yani hipertrofik kardiyomiyopati, kalp kasının anormal şekilde kalınlaştığı ve kedilerde en sık görülen kalp hastalığıdır.
Birçok kedi yıllarca hiçbir belirti göstermez. Bazı kedilerde ise hastalık ilk kez ani nefes darlığı, arka bacaklarda ani felç ya da beklenmedik bir ölümle kendini gösterir.
Kesin tanı ekokardiyografi yani kalp ultrasonu ile konur. HCM tamamen iyileşen bir hastalık değildir, ancak erken tanı ve doğru takiple riskler büyük ölçüde yönetilebilir.
Bu yazıda HCM'nin kalpte neyi değiştirdiğini, hangi kedilerin risk altında olduğunu, neden yalnızca üfürüme bakarak karar verilemeyeceğini, hastalığın nasıl evrelendirildiğini ve her evrede tedavinin nasıl değiştiğini anlatıyoruz.
HCM nedir, kalpte ne değişir?
Kalbin sol karıncığı yani sol ventrikül, oksijenli kanı tüm vücuda pompalayan ana odacıktır. HCM'de bu odacığın duvarları kalınlaşır. Kedilerde diyastol sırasında ölçülen sol ventrikül duvar kalınlığının 6 milimetre veya üzerinde olması genellikle hipertrofi olarak kabul edilir.
Kalın bir kalp kası ilk bakışta "güçlü" bir kalp gibi düşünülebilir, ama durum tam tersidir. Kalınlaşan ve sertleşen kas, kalbin her atım arasında gevşeyip kanla dolmasını zorlaştırır. Bu duruma diyastolik fonksiyon bozukluğu denir. Bunun sonuçları zincirleme olarak gelişir:
- Sol kulakçık büyür. Sol ventrikül kolayca dolamadığı için kan, ondan önceki odacık olan sol kulakçıkta yani sol atriyumda birikir. Sol atriyum zamanla genişler.
- Akciğerlerde veya göğüs boşluğunda sıvı birikebilir. Basınç geriye doğru akciğerlere yansıdığında akciğer ödemi veya göğüs boşluğunda sıvı yani plevral efüzyon gelişir. Bu tabloya konjestif kalp yetmezliği denir.
- Pıhtı oluşabilir. Genişlemiş sol atriyumda kan yavaş akar ve pıhtı oluşma riski artar. Bu pıhtı kopup atardamarlara gidebilir. Bu duruma arteriyel tromboembolizm denir ve çoğunlukla arka bacaklara giden ana atardamarı tıkar.
- Ritim bozuklukları gelişebilir. Bazı kedilerde bayılma veya ani ölüm görülebilir.
Bazı HCM'li kedilerde kalınlaşan kas, mitral kapakçığın bir kısmını atım sırasında çıkış yoluna doğru çeker ve kanın kalpten çıkışını kısmen engeller. Buna dinamik sol ventrikül çıkış yolu obstrüksiyonu denir. Bu durum çoğu zaman yüksek sesli bir üfürüme yol açar ve tedavi kararlarını etkileyebilir.
Ne kadar yaygın, hangi kediler risk altında?
İngiltere'de görünüşte sağlıklı 780 kedide yapılan geniş bir tarama çalışmasında, kedilerin yaklaşık yedide birinde kardiyomiyopati saptanmıştır. Bu kedilerin büyük çoğunluğunun sahibi, kedisinde bir kalp sorunu olduğundan habersizdir. Hastalığın görülme sıklığı yaşla birlikte artar; 9 yaş ve üzerindeki kedilerde oranın yaklaşık üçte bire kadar çıkabildiği bildirilmektedir.
HCM her kedide görülebilir. En sık tanı konan kediler, ırkı belli olmayan sokak ve ev kedileridir. Ancak bazı ırklarda genetik yatkınlık daha belirgindir:
- Maine Coon: Hastalıkla ilişkili bir gen mutasyonu tanımlanmıştır ve genetik test yapılabilir.
- Ragdoll: Bu ırka özgü farklı bir mutasyon tanımlanmıştır ve bunun için de genetik test mevcuttur.
- British Shorthair, İran kedisi, Sfenks, Bengal, Norveç Orman Kedisi ve bazı diğer ırklarda da yatkınlık bildirilmektedir.
Erkek kedilerde HCM daha sık ve genellikle daha erken yaşta görülür. Hastalık genç yetişkinlerden ileri yaştaki kedilere kadar her yaşta ortaya çıkabilir.
Kedilerde HCM belirtileri
Belirti vermeyen dönem
HCM'li kedilerin önemli bir kısmı hayatı boyunca ya da uzun yıllar boyunca hiçbir belirti göstermez. Bu kediler genellikle rutin muayenede üfürüm, galo ritmi veya ritim bozukluğu duyulduğunda, ya da anestezi öncesi değerlendirme sırasında tesadüfen tanı alır.
Kalp yetmezliği belirtileri
- Hızlı veya zor nefes alma, özellikle dinlenirken ve uyurken
- Ağzı açık nefes alma
- Karın kaslarıyla nefes alma
- Hareketten kaçınma, çabuk yorulma, saklanma
- İştahsızlık ve halsizlik
Köpeklerin aksine kedilerde kalp yetmezliğinin tipik belirtisi öksürük değildir. Nefes darlığı belirtileri ve bu durumda evde ne yapmanız gerektiği hakkında ayrıntılı bilgi için Kedim Nefes Almakta Zorlanıyor yazımızı okuyabilirsiniz.
Pıhtı atması belirtileri
- Bir veya iki arka bacakta ani başlayan felç ya da topallık
- Şiddetli ağrı, bağırma
- Etkilenen bacakların soğuk olması, pati yastıklarının soluk veya morumsu görünmesi
- Sıklıkla eşlik eden hızlı ve zor nefes
Bu tablo en acil durumlardan biridir. Ayrıntılar için Kedilerde Pıhtı Atması yazımıza göz atabilirsiniz.
Diğer belirtiler
- Bayılma veya kısa süreli bilinç kaybı
- Ani ölüm. Ne yazık ki bazı kedilerde hastalığın ilk ve tek belirtisi budur.
Gizli HCM'yi açığa çıkarabilen durumlar
Belirti vermeyen HCM'li bir kedi, belirli bir stres anında aniden kalp yetmezliğine girebilir. Bilinen tetikleyiciler şunlardır:
- Genel anestezi ve ameliyat
- Damar yoluyla verilen sıvı tedavisi
- Kortikosteroid yani kortizon içeren ilaçlar, özellikle uzun etkili enjeksiyonlar
- Ciddi stres, taşınma, yeni bir hayvanın eve gelmesi
Bu nedenle risk altındaki kedilerde planlı bir anestezi veya kortizon tedavisi öncesinde kalbin değerlendirilmesi önemlidir.
Üfürüm yoksa HCM olmaz mı?
Bu, hasta sahiplerinin en sık sorduğu sorulardan biridir ve cevabı "olabilir"dir. Kalp üfürümü HCM'de önemli bir ipucudur, ancak iki yönde de yanıltıcı olabilir:
- HCM'li birçok kedide üfürüm duyulmaz. Üfürüm genellikle çıkış yolu obstrüksiyonu olan kedilerde belirgindir. Bu obstrüksiyon yoksa kalp ciddi şekilde kalınlaşmış olsa bile stetoskopla hiçbir şey duyulmayabilir.
- Üfürümü olan her kedide kalp hastalığı yoktur. Kedilerde, özellikle heyecan veya stres sırasında, kalp yapısı tamamen normal olduğu halde üfürüm duyulabilir. Üfürümün şiddeti de hastalığın ağırlığını göstermez.
Galo ritmi denilen ek kalp sesi ve ritim bozuklukları, üfürümden daha anlamlı bulgular olabilir. Sonuç olarak, bir kedinin kalbinde HCM olup olmadığı yalnızca dinleyerek kesin olarak söylenemez. Bunun tek güvenilir yolu ekokardiyografidir.
Her kalınlaşma HCM değildir
Kalp duvarının kalınlaşması her zaman birincil kalp kası hastalığı anlamına gelmez. Tanı konmadan önce, kalbi ikincil olarak kalınlaştırabilen durumların dışlanması gerekir:
- Yüksek tansiyon yani sistemik hipertansiyon: Kedilerde çoğunlukla kronik böbrek hastalığına bağlı gelişir. Kedilerde Böbrek Yetmezliği yazımızda bu ilişkiden söz ettik.
- Tiroid bezi hiperaktivitesi yani hipertiroidi: Özellikle orta ve ileri yaştaki kedilerde sık görülür. Kilo kaybı, iştah artışı ve çok su içme gibi belirtilerle seyredebilir. Tedavi edildiğinde kalpteki kalınlaşma kısmen veya tamamen geriler.
- Akromegali: Büyüme hormonu fazlalığıdır ve genellikle kontrolü zor şeker hastalığıyla birlikte görülür.
- Susuzluk: Ciddi sıvı kaybında kalp odacıkları küçülür ve duvarlar olduğundan kalın görünebilir. Buna "yalancı hipertrofi" denir.
- Geçici kalp kası kalınlaşması: Özellikle genç kedilerde, bir enfeksiyon veya stresli bir olay sonrasında kalp duvarı geçici olarak kalınlaşabilir ve birkaç ay içinde düzelebilir.
- Kalp kasının tümöral tutulumu: Nadiren lenfoma gibi tümörler kalp kasına yerleşerek kalınlaşmaya neden olabilir.
Bu ayrım çok önemlidir; çünkü ikincil nedenlerin çoğu tedavi edilebilir ve tedavi edildiklerinde kalp de düzelebilir.
Kedilerde HCM tanısı nasıl konur?
Ekokardiyografi
HCM tanısının temel yöntemi ekokardiyografidir. Bu, özel olarak kalbe yönelik yapılan ayrıntılı bir ultrason incelemesidir. Ekokardiyografi ile şunlar değerlendirilir:
- Sol ventrikül duvarlarının ve bölmenin kalınlığı
- Sol atriyumun boyutu ve kasılma fonksiyonu
- Atriyum içinde pıhtı veya pıhtı öncesi "duman" görüntüsü olup olmadığı
- Doppler ölçümleriyle kan akış hızları ve çıkış yolu obstrüksiyonu
- Kalbin gevşeme ve kasılma fonksiyonları
Ekokardiyografi çoğu kedide sakinleştirici olmadan, kedi rahat bir pozisyondayken yapılabilir. Ultrason ve röntgen hizmetlerimiz hakkında bilgi alabilirsiniz.
Kan basıncı ölçümü
Hipertansiyonu dışlamak için her HCM şüphesinde kan basıncı ölçülmelidir.
Kan testleri
- Tiroid hormonu yani T4: Özellikle 6–7 yaşın üzerindeki kedilerde hipertiroidiyi dışlamak için ölçülür.
- Böbrek değerleri: Hem hipertansiyon riskini değerlendirmek hem de ilerideki ilaç tedavisini planlamak için önemlidir.
- NT-proBNP: Kalp kası gerildiğinde salınan bir hormon parçasıdır. Tek başına tanı koydurmaz, ancak ekokardiyografi gereken kedileri belirlemede ve nefes darlığının kalpten mi akciğerden mi kaynaklandığını ayırt etmede yardımcı olabilir.
Bu testler laboratuvarımızda yapılabilmektedir.
Diğer tetkikler
- Elektrokardiyografi yani EKG: Muayenede ritim bozukluğu saptanan kedilerde yapılır.
- Göğüs röntgeni: Kalp yetmezliği şüphesinde akciğer ödemi ve göğüs boşluğundaki sıvıyı değerlendirmek için kullanılır.
- Genetik test: Maine Coon ve Ragdoll ırklarında ilgili mutasyonlar için yapılabilir. Pozitif sonuç hastalık riskinin yüksek olduğunu gösterir, ancak kedinin mutlaka hasta olacağı anlamına gelmez. Negatif sonuç ise HCM'yi dışlamaz; çünkü henüz tanımlanmamış başka genetik nedenler de vardır.
HCM evreleri
Amerikan Veteriner İç Hastalıkları Koleji yani ACVIM'in 2020'de yayımladığı uzlaşı raporu, kedilerde kardiyomiyopatiyi evrelere ayırır. Bu sınıflandırma hem prognozu hem de tedaviyi belirlemede kullanılır.
| Evre | Tanım | Genel yaklaşım |
|---|---|---|
| A | Kalp normal, ancak kedi yatkın ırktan veya genetik test pozitif | Düzenli tarama |
| B1 | Kalp kası kalınlaşmış, belirti yok, sol atriyum normal veya hafif büyük | Genellikle ilaç gerekmez, düzenli kontrol yapılır |
| B2 | Belirti yok, ancak sol atriyum orta veya ileri derecede büyük | Pıhtı önleyici tedavi düşünülür, takip sıklaşır, evde solunum takibi önerilir |
| C | Şu anda veya geçmişte kalp yetmezliği ya da pıhtı atması yaşanmış | Kalp yetmezliği tedavisi ve pıhtı önleyici tedavi |
| D | Standart tedaviye yanıt vermeyen kalp yetmezliği | Tedavinin yoğunlaştırılması ve yaşam kalitesine odaklanma |
Belirti vermeyen HCM'li kedilerin uzun süre izlendiği uluslararası bir çalışmada, kedilerin yaklaşık üçte birinde zamanla kalp yetmezliği, pıhtı atması veya kalbe bağlı ölüm gelişmiştir. Bu, bazı kedilerin ömür boyu sorunsuz yaşayabildiğini, bazılarında ise hastalığın ilerlediğini gösterir. Hangi kedinin hangi grupta olacağını tahmin etmede sol atriyum boyutu en önemli göstergelerden biridir.
Tedavi her HCM'de aynı mı?
Hayır. HCM'nin tedavisi, kalbin kalınlığına değil, hastalığın yarattığı risklere ve sonuçlara göre belirlenir. Belirti vermeyen her kedinin ilaç kullanması gerekmez.
Belirti vermeyen, düşük riskli kediler (Evre B1)
Çoğu zaman ilaç tedavisi gerekmez. Bu kedilerde kanıtlanmış faydası olan bir ilaç bulunmamaktadır. Amaç, düzenli ekokardiyografi ile hastalığın ilerleyip ilerlemediğini takip etmek ve tetikleyici durumlardan kaçınmaktır. Kontrol sıklığı ekokardiyografi bulgularına göre belirlenir.
Belirti vermeyen, yüksek riskli kediler (Evre B2)
Sol atriyumu belirgin şekilde büyümüş kedilerde pıhtı riski arttığı için genellikle pıhtı önleyici bir ilaç başlanır. Pıhtı atması geçirmiş kedilerde yapılan bir çalışmada, bu amaçla kullanılan klopidogrelin aspirine göre yeni pıhtı atmasını daha iyi önlediği gösterilmiştir. Bu kedilerde evde uyku solunum sayısı takibi özellikle önemlidir.
Kalp yetmezliği gelişmiş kediler (Evre C ve D)
Acil dönemde oksijen desteği, idrar söktürücü ilaçlar ve gerekirse göğüs boşluğundaki sıvının boşaltılması uygulanır. Uzun dönemde idrar söktürücü ve pıhtı önleyici ilaçlar genellikle tedavinin temelini oluşturur. Bazı kedilerde kalbin pompalama fonksiyonunu destekleyen ilaçlar da eklenebilir. İlaçların türü ve dozu, kedinin durumuna ve kontrol bulgularına göre düzenli olarak gözden geçirilir.
Çıkış yolu obstrüksiyonu olan kediler
Bu kedilerde bazen kalp hızını yavaşlatan ve obstrüksiyonu azaltan ilaçlar kullanılabilir. Ancak bu ilaçların uzun dönem yaşam süresini uzattığı kanıtlanmamıştır ve her kedi için uygun değildir. Karar, belirtiler ve ekokardiyografi bulgularına göre verilir.
Yeni gelişmeler
Mart 2025'te ABD Gıda ve İlaç Dairesi yani FDA, belirti vermeyen HCM'li kedilerde kalp kası kalınlaşmasının yönetimi için sirolimus etken maddeli, kedilere özel geliştirilmiş bir ilaca koşullu onay vermiştir. Bu, kedilerde HCM için onay alan ilk ilaçtır. Uzun dönem etkinliği üzerine çalışmalar devam etmektedir ve ilacın ülkemizde bulunabilirliği sınırlı olabilir. Önemli uyarı: İnsanlar için üretilmiş sirolimus preparatları veya hazırlatılan karışımlar kediler için tehlikeli olabilir ve kesinlikle veteriner hekim önerisi dışında kullanılmamalıdır.
İkincil nedenlerin tedavisi
Kalınlaşmanın nedeni hipertansiyon veya hipertiroidi ise öncelikle bu hastalıklar tedavi edilir. Uygun tedaviyle kalp duvarı kalınlığı gerileyebilir.
Evde takip ve dikkat edilmesi gerekenler
- Uyku solunum sayısını takip edin. Kediniz derin uykudayken 30 saniye boyunca nefeslerini sayıp 2 ile çarpın. Sağlıklı kedilerde bu sayı genellikle dakikada 30'un altındadır. Kalıcı bir artış, kalp yetmezliğinin erken işareti olabilir ve veteriner hekiminize bildirilmelidir.
- İlaçları aksatmayın ve kendiliğinden kesmeyin. İlaç vermekte zorlanıyorsanız veteriner hekiminizle alternatifleri konuşun.
- Kontrol randevularına uyun. Kalp hastalığı zamanla değişebilir ve ilaç dozlarının güncellenmesi gerekebilir.
- Diğer veteriner hekimleri bilgilendirin. Kedinizin HCM tanısı olduğunu, özellikle anestezi, sıvı tedavisi veya kortizon önerilen durumlarda mutlaka belirtin.
- Acil belirtileri bilin. Ağzı açık nefes alma, karınla soluma, arka bacaklarda ani güç kaybı veya şiddetli ağrı durumunda beklemeden acil servise başvurun.
- İdeal kiloyu koruyun ve stresi azaltın. Sakin ve öngörülebilir bir ortam, kalp hastası kediler için faydalıdır.
Hangi kediler HCM açısından taranmalı?
Aşağıdaki durumlarda ekokardiyografi ile kalp değerlendirmesi önerilir:
- Muayenede üfürüm, galo ritmi veya ritim bozukluğu duyulan kediler
- Maine Coon, Ragdoll, British Shorthair, Sfenks gibi yatkın ırklar, özellikle üretimde kullanılacaklarsa
- Ailesinde HCM öyküsü bulunan kediler
- Genel anestezi, uzun süreli sıvı tedavisi veya kortizon tedavisi planlanan riskli kediler
- Uyku solunum sayısı yükselen, çabuk yorulan veya açıklanamayan nefes darlığı yaşayan kediler
- Kan testinde NT-proBNP yüksek çıkan kediler
HCM ilerleyen yaşlarda ortaya çıkabildiği için tek bir normal ekokardiyografi ömür boyu garanti vermez. Yatkın ırklarda ve üretimde kullanılan kedilerde taramanın düzenli aralıklarla tekrarlanması önerilir.
Hasta sahibine kısa notlar
- Belirtilerin ne zaman başladığını ve ne sıklıkla tekrar ettiğini not edin.
- Nefes alışta değişiklik veya bayılma gibi nöbet şeklindeki olayları mümkünse videoya kaydedin.
- Uyku solunum sayısını düzenli olarak ölçüp bir deftere veya telefonunuza kaydedin.
- Kedinizin önceki ekokardiyografi raporlarını saklayın; karşılaştırma için çok değerlidir.
- Evde insan ilacı veya başka bir hayvana verilmiş veteriner ilacı kullanmayın.
- Genel durum hızla kötüleşiyorsa hiçbir süre beklemeyin; acil değerlendirme gerekir.
Sık sorulan sorular
Kedilerde HCM genetik midir?
Maine Coon ve Ragdoll gibi bazı ırklarda hastalıkla ilişkili gen mutasyonları tanımlanmıştır ve genetik test yapılabilir. Ancak HCM vakalarının tamamı bilinen tek bir genle açıklanamaz ve ırkı belli olmayan kedilerde de sık görülür. Genetik testin negatif çıkması HCM'yi dışlamaz.
Üfürüm yoksa kedimde HCM olmaz mı?
Olabilir. HCM'li birçok kedide üfürüm duyulmaz. Ayrıca üfürümü olan her kedide de kalp hastalığı yoktur. Kalpte HCM olup olmadığını kesin olarak göstermenin tek güvenilir yolu ekokardiyografidir.
HCM tamamen geçer mi?
Birincil HCM kronik bir hastalıktır ve tamamen geçmez. Tedavinin amacı kalp yetmezliği ve pıhtı atması gibi komplikasyonların riskini azaltmak ve belirtileri kontrol altına almaktır. Kalınlaşma hipertansiyon veya hipertiroidi gibi ikincil bir nedene bağlıysa, bu nedenin tedavisiyle kalp düzelebilir.
HCM'li bir kedi ne kadar yaşar?
Bu, hastalığın evresine göre çok değişir. Belirti vermeyen ve sol atriyumu normal olan birçok kedi uzun yıllar normal bir yaşam sürebilir. Kalp yetmezliği veya pıhtı atması gelişmiş kedilerde prognoz daha temkinlidir ve tedaviye verilen yanıta bağlıdır.
HCM'li kedi kısırlaştırılabilir veya anestezi alabilir mi?
Çoğu zaman evet, ancak önceden ayrıntılı bir kalp değerlendirmesi yapılmalıdır. Anestezi protokolü, sıvı tedavisi ve izleme kalp durumuna göre planlanır. Kalp yetmezliği belirtileri olan kedilerde planlı işlemler genellikle kedi stabil hale gelene kadar ertelenir.
Kalp hastası kedime özel mama gerekir mi?
HCM'li kedilerin çoğu için özel bir kalp maması zorunlu değildir. Ancak çok tuzlu atıştırmalıklardan kaçınmak ve ideal kiloyu korumak önemlidir. Kalp yetmezliği gelişmiş kedilerde iştahı korumak önceliklidir; mama değişikliği yapmadan önce veteriner hekiminize danışın.
Westvet yaklaşımı
Bizim için içerikteki başlık kadar hastanın kendisi önemlidir. Aynı belirtiyle gelen iki hayvana aynı testleri veya aynı tedaviyi otomatik olarak uygulamıyoruz. HCM şüphesi olan bir kedide önce kapsamlı klinik muayene yapıyor, ardından ekokardiyografi, kan basıncı ve gerekli kan testleriyle hem birincil HCM'yi hem de ikincil nedenleri değerlendiriyoruz. Tedavi ve takip planını kedinin evresine ve risklerine göre, sizinle birlikte oluşturuyoruz.
Kedinizde üfürüm saptandıysa, yatkın bir ırka sahipseniz veya kalp taraması yaptırmak istiyorsanız bizimle iletişime geçebilirsiniz.
Veteriner Hekim Gökhan Toker
Westvet Hayvan Hastanesi
Bu yazı genel bilgilendirme amacı taşır. Aynı belirti farklı hastalıklarda görülebilir; tanı ve tedavi, hastanın muayene bulgularına göre veteriner hekim tarafından planlanmalıdır.
Kaynaklar
- Luis Fuentes V, Abbott J, Chetboul V, et al. ACVIM consensus statement guidelines for the classification, diagnosis, and management of cardiomyopathies in cats. J Vet Intern Med. 2020;34(3):1062–1077.
- Payne JR, Brodbelt DC, Luis Fuentes V. Cardiomyopathy prevalence in 780 apparently healthy cats in rehoming centres (the CatScan study). J Vet Cardiol. 2015;17 Suppl 1:S244–S257.
- Fox PR, Keene BW, Lamb K, et al. International collaborative study to assess cardiovascular risk and evaluate long-term health in cats with preclinical hypertrophic cardiomyopathy and apparently healthy cats: The REVEAL Study. J Vet Intern Med. 2018;32(3):930–943.
- Hogan DF, Fox PR, Jacob K, et al. Secondary prevention of cardiogenic arterial thromboembolism in the cat: The double-blind, randomized, positive-controlled feline arterial thromboembolism; clopidogrel vs. aspirin trial (FAT CAT). J Vet Cardiol. 2015;17 Suppl 1:S306–S317.
- Kittleson MD, Côté E. The feline cardiomyopathies: 2. Hypertrophic cardiomyopathy. J Feline Med Surg. 2021;23(11):1028–1051.
- U.S. Food and Drug Administration. FDA conditionally approves drug for management of ventricular hypertrophy in cats. CVM Update, 2025.
